Sanat Tarihi 2

 

Paleolitik Dönem ( Eski Taş Çağı / M.Ö 60.000 – 10000 )

İnsanlığın ilk ortaya çıkışından, günümüzden 12 bin yıl öncesine kadar süren arkaik çağdır. Eski taş çağı insanları, yerleşik hayat sürmüyor, ağaçlık ve sulak yerlerde boylar halinde yaşıyorlardı. Ateşi bulan insanoğlu, avladıkları besinleri pişirmeye, ısınmaya, yırtıcı hayvanlardan daha iyi korunmaya başlamış; mağara ve kaya sığınaklarının duvarlarına resimler çizmişlerdir. Alt, Orta ve Üst Paleolitik olarak üç dönemde incelenmektedir. Anadolu’da Paleolitik yaşamın var olduğu görülmektedir. Paleolitik döneme ait çeşitli yıllarda yapılan araştırmalarda, çakmaktaşı ve andezitten yapılmış balta, bıçak gibi el aletleri bulunmuştur.

Mezolitik Çağda Anadolu (M.Ö. 22.000-10.000)

Bu dönemin diğer adı Orta Taş Çağıdır. Paleolitik Çağdan Neolitik Çağa geçişi hazırlar. Bu dönemde iklim yumuşamıştır. İnsanlar geniş düzlüklere, ormanlara ve iç kısımlara doğru yerleşmeye başlamışlardır. Önemli yerleşim yerleri yine deniz, göl ve ırmak kenarları olmuştur. Bu dönemde avcılıkta ustalaşılmış ve hayvancılık ilerlemiştir. Köpeğin de yine bu dönemde evcilleştiğini görüyoruz. Hatta gıda depolarına rastlanılması da önemlidir.

Bu çağın en önemli buluşu mezolit adı verilen taştır. Çakmak taşı ve obsidyenden yapılan geometrik biçimli taş aletlerdir bunlar. Bu taşlar; tahta, kemik ve boynuz sapları üstüne yerleştirilerek kullanılır. Avcılıkta ve özellikle balık yakalamada kullanılır.

Neolitik Çağ (Yeni Taş Çağı / Cilalı Taş Çağı) M.Ö. 8000-5000

Son buzul çağının bitişiyle iklimde meydana gelen değişim, daha ılıman ortamda yaşayan bitki ve hayvan türlerinin çoğalmasına olanak vermiş, günümüzedekine yakın doğal bir ortam oluşmuştur. İnsanoğlunun yaşam biçiminde ilk köklü değişim , Neolitik çağda olmuştur. Neolitik Dönem, insan topluluklarının binlerce yıl boyunca sürdürdükleri avcılık ve toplayıcılığa ek olarak tarım ve hayvancılığı öğrenmesinin sonucunda gerçekleşmiştir. Bu dönemde önemli höyükler, aletler ve daha bir çok buluntu ortaya çıkmıştır.

Kalkolitik Dönemde Anadolu, MÖ 5000-3000 yılları arasını kapsayan tarih öncesi dönemdir. Bakır Çağı'nın bir diğer adı Maden Taş Çağı'dır. Madenî aletlerin yanı sıra taş aletlerin kullanılmaya devam edilmesinden dolayı bu döneme taş ve maden devri anlamına gelen Kalkolitik Çağ denilmektedir. Kalkolitik Çağ insanlarının yaşamında tarım, avcılığa oranla daha ön plandadır. Geçmiş çağların tüketici insanını simgeleyen av etkinliğinden giderek kurtulan insan toplulukları, gereksinimlerini kendi ürettikleriyle karşılamaya başlamıştır. İnsanların yaşamlarındaki bu değişiklik, onların sanatlarını da etkilemiştir. Avcılığa olan ilginin azalması sonucu duvarlara yapılan avcılıkla ilgili resimlerin yerini boyalı çanak çömlek ile bereketi sembolize eden kadın heykelciklerinin yapımı almıştır. Kalkolitik Çağ’da Anadolu’da ölü gömme gelenekleri de değişmeye başlamıştır. Ölüler genellikle yerleşim yerleri dışına toprak, küp ya da taş sanduka biçimli mezarlara gömülmüş, yanlarına ölü hediyesi olarak çanak çömlek, süs eşyası ve silahlar bırakılmıştır. Kalkolitik Çağ mimarisinde evler dikdörtgen planlı ve genellikle tek odalıdır. Bu yapı planı, daha sonra Batı Anadolu ve Ege kıyılarında kullanılan megaron adı verilen yapı tipinin temelini oluşturmuştur. Yunan tapınakları da megaronların planları örnek alınarak yapılmıştır. Yapı malzemesi taş temel üzerine kerpiçtir. Düz damlı evlerin odalarında ocaklar ve tahıl depolamaya yarayan ambarlar bulunur.