Sanat Tarihi-1

 

Sanat tarihçisi Celil SADIK hocadan almış 12 haftalık sanat tarihi atölyesi çalışmasından çıkarmış olduğum notları ileriye dönük olarak bakabilmek adına bu sıralı blog yazılarında paylaşacağım.

Başlıyorum.

Sanat nedir?

Sanatın tanımı sanat dünyasında hararetli bir tartışma konusudur. Ben Clive Bell’in sanat konusunda görüşünü beğeniyorum. Kendisi der ki: sanat eseri estetik beğeni oluşturan, şekil, çizgi ve renk unsurlarının ilişkisidir. Bana göre olmazsa olmazı estetik ve tekrarlanamayan olmasıdır.

İnsan elinden çıkma olan sanatın tarihinin insanlık ile yaşıt olduğunu söyleyebiliriz. İnsanın olduğu yerde sanat vardır ve insanın yaşadığı yerlerde sanat eserleriyle karşılaşılabilir. Sanat eseri biraz da inanma ve anlamlandırma ile ilgili olabilir. Yanı herkes ona bir sanat eseri şeklinde bakıyorsa bir yargı oluşmuştur ve artık o sanat eseridir.

Sanatın oluşumunda coğrafi konum, dinsel inanışlar, toplumsal yapı, önceki uygarlıkların etkileri, tarihsel dönem ve ekonomik durum etkilidir.

Sanatın bölümleri görsel sanatlar(resim, heykel, mimari) , fonetik sanatlar, ritmik sanatlar(bale, dans), sahne sanatları(tiyatro, opera), edebi sanatlar(roman, öykü, şiir), tasarım sanatı ve sinema sanatı gibi bölümlerden oluşur.

Sanat tarihi, sanatın tarihsel gelişimini inceleyen bilim dalıdır. Avrupa’da 18. Yüz yılda şekillenmeye başlayan sanat tarihi biliminin gelişim süreci “Antik Çağ” ile birlikte başlatılır. Bilimsel anlamda ortaya çıkışı 19.yüzyılda Almanya’da doğmuştur. Görsel sanatların tarihsel evrimini inceleyen bilim dalıdır sanat tarihi. Amaçları, bir sanat yapıtının kökenini tespit etmek (yapıtı hangi kültürün, hangi meslek grubunun veya kimin yaptığını belirlemek) , bir sanat yapıtının bir kültürün gelişim çizgisi ya da sanatçının meslek yaşamı içinde hangi aşamada gerçekleştiğini belirlemek ve sanat geleneklerini üslüpsal ve biçimsel gelişmeleri bakımından tarihsel perspektif içinde değerlendirmektir.

Ayrıca Sanat Tarihi görsel sanatlarda dinsel simge-sembol, tema ve konuların çözümlenmesiyle uğraşan ''İkonografi'' alanını da kapsar. İnsanlık tarihinin ilk zamanlarından başlayarak günümüze kadar her yerde karşımıza çıkan sanat, insanın kendini anlatma yöntemlerinden biri olarak kabul edilmektedir.

Kültür hepimizin bildiği gibi ''bir toplumun sahip olduğu maddi ve manevi birikimlerinin tümü'' olarak tanımlanır. Yani toplumun ; uygarlık anlayışı, eğitimi, üretimi, dili ve sanatı hep birlikte kültürü oluşturur. Bu nedenle kültür, Sanat Tarihine buluntuların sınıflandırılmasında oldukça yardımcı olan bir unsurdur. Kültür ve sanat birbirinden ayrı düşünülemez. Bazen sanat anlayışı kültürleri bazen de kültürler sanat anlayışını etkilemiştir. Hatta bazı toplumlarda sanat o toplumun kültürünü oluşturan önemli bir unsurdur. Ayrıca Sanat ve Toplum yine birbirine çok büyük etki eden iki unsurdur. Sanat, içinde geliştiği ve şekillendiği toplumun aynası olarak kabul edilir. Toplumun düşünceleri, kuralları, beğenileri sanatı da ciddi şekilde etkiler  çünkü o sanatı ortaya koyan sanatçı da toplumun bir parçasıdır. Sanat Tarihi incelenmesi zor bir bilim dalıdır. Beşeri özelliğinden dolayı da incelenmesi imkansız olmasa da oldukça zordur.

Bütün bu bilim dallarından da faydalanan Sanat Tarihi geçmişi aydınlatmanın yanı sıra sanatı incelemesi özelliğiyle eskiden yaşayan insanların duygularına da tercüman olur. Binlerce yıl yaşanan acılar, aşklar, savaşlar ve kutlamalar da Sanat Tarihinin incelemesi altındadır. Sanat Tarihi sayesinde geçmişteki insanların yaşayışlarından ve kültürlerinden haberdar oluyoruz.

Sanat Tarihinin bir diğer önemli görevi ise elde edilen tüm bu kültürel mirası koruyarak sonraki nesillere aktarmaktır. Gördüğünüz her eser ; camiler, kiliseler, antik Kentler, resimler, medreseler, tiyatrolar, kervansaraylar, liman ve hanlar, el sanatları, heykeller ve yazmalar geçmiş yaşantılara ait miraslar bırakmaktadır. Avrupa'da 18. yüzyılda şekillenmeye başlayan sanat tarihi biliminin gelişim süreci 'Antik Çağ' ile birlikte başlatılır. Antik Çağ'da değerli bazı takı ve kült eşyalarının tapınak ve hazine odalarında toplanıp korunması müzeciliğin belki de ilk örnekleridir. İngiliz müzesi 1759 yılında açılmıştır. Vatikan müzesi 1769 yılında açılmıştır. Louvre Müzesi 1793 yılında halka açılmıştır. Berlin müzesi 1830 yılında açılmıştır. Amerika'da ki ilk 1750 yılında Harvard Üniversitesinde açılmıştır.

Dönemler antik yunan ve roma dönemleri, orta-çağ dönemi, Rönesans dönemi ve yüzyıllar olarak tanımlanabilir.

Türkiye’de sanat tarihi bilimi deyince akla gelenler:

-Cafer Çelebi’nin Risale-i Mimariye adlı eseri

-Mühendishane-i Berri Hümayun(1795) ve Mektep Harbiye gibi okullarda mimari ve resim derslerinin verilmesi

-19.yüzyılda Aya İrini Kilisesi’nin (Müze-i Hümayun) müzeye dönüştürülmesi ve arkeoloji müzesinin kurulması

-Osman Hamdi Bey tarafından 1882 yılında Sanayi-i Nefise Mektebinin kurulması  

 İlk resim, mağara resimleridir. İnsanoğlu hayvanları resmetmiş ve onları tanımaya çalışmıştır.  Fransa’da bulunan Lascaux ve Chauvet mağaraları bu kapsamda örnek gösterilebilir. Resimler milatta önce 17.000 yıl öncesine tarihlenmektedir. Bulgaristan’da bulunan Magura mağarasında yine milattan önceye ait mağara resimleri bulunmaktadır. Mağarada bulunan reslimlerin boyamaları milattan önce 8.000 ila 10.000 yıl öncesine adreslenmektedir. Mağara anlamında İspanya’da eller mağarası, Hindistan’da Bhimbetka Mağarası, Brezilya’da Serra De Capivara mağarası, Sahra çölünde Acacus Dağları Avustralya’da Kakadu Kaya çizimleri, İspanya’da Altamira Mağarası, Somali’de Las Gaal mağarasında çeşitli milattan önceye adreslemeler yapan resimler bulunmaktadır.